Diễn tiến Vụ Kháng án về chất Da cam/Dioxin của Việt Nam

(Status of the Vietnamese’s Appeal at the Second Circuit Court of Appeals)

  Hỏi: Trước hết, KS vui lòng cho quý thính giả của đài Á Châu Tự Do biết vụ kháng án về chất Da cam/dioxin của Việt Nam ở tòa Kháng án Khu vực 2/New York đã đi đến đâu rồi?

  Ðáp: Theo quy định của tòa Kháng án, thủ tục kháng án phải trải qua hai giai đoạn: giai đoạn thứ nhất là tiền tranh luận (pre-argument) nhằm tạo cơ hội cho hai bên giàn xếp với nhau, nếu không thể dàn xếp, tòa sẽ tiến hành giai đoạn phân xử để đi đến phán quyết sau cùng.  Cho đến giờ phút nầy, vụ kháng án của Việt Nam vẫn còn nằm trong giai đoạn thứ nhất.  Hầu hết văn bản tóm tắt và những văn kiện cần thiết đã được nộp theo đúng lịch trình mà tòa đã quy định, thí dụ như văn bản tóm tắt (brief) của phía Việt Nam được nộp ngày 30/9/2005, văn bản tóm tắt của các công ty hóa chất được nộp ngày 7/2/2006, và văn bản đối đáp sau cùng (final response) của phía Việt Nam được nộp ngày 16/3/2006.  Hiện nay, tòa đang chuẩn bị cho phiên tiền tranh luận được dự trù vào cuối tháng nầy.

  Hỏi: Theo một bản tin của Thông Tấn Xã Việt Nam được trích đăng trên tờ Nhân Dân ngày 10/4/2006, phiên tiền tranh luận đã được hoãn lại cho đến cuối tháng 5 vì các công ty hóa chất chưa chuẩn bị đủ hồ sơ cần thiết.  Có đúng như vậy không, thưa KS?

  Ðáp: Theo tin tức mà tôi có được thì tòa Kháng án vẫn tiến hành phiên tiền tranh luận trong tuần lễ 17/4/2006 như Chánh án Peter Hall đã ấn định, thay vì tuần lễ 24/4/2006 như được đề nghị mới đây.  Tuy nhiên, lịch trình nầy có lẽ sẽ được hoãn lại vì văn bản đối đáp sau cùng của Việt Nam lên trên 18.400 chữ, nhiều hơn con số 14.000 chữ mà tòa đã quy định từ trước.  Phía Việt Nam biết rõ việc vi phạm quy định nầy và yêu cầu tòa chấp thuận văn bản, nhưng tòa Kháng án đã ra phán quyết từ chối vào ngày 4/4/2006 và đã tống đạt phán quyết nầy đến phía Việt Nam ngày hôm sau, tức ngày 5/4/2006.  Một lý do khác khiến cho phiên tiền tranh luận được hoãn lại có lẽ do phán quyết ngày 31/3/2006 của tòa Kháng án, qua đó, 16 vụ kháng án của cựu chiến binh Hoa Kỳ phải được tranh luận cùng lúc (in tandem) với vụ kháng án của phía Việt Nam.  Cho đến giờ phút nầy, tòa Kháng án vẫn chưa đưa ra lịch trình mới cho phiên tiền tranh luận.

Hỏi: Quan điểm của phía Việt Nam trong vụ kháng án nầy như thế nào?

Ðáp: Phía Việt Nam nhấn mạnh rằng vụ khiếu nại của họ không tập chú vào việc sử dụng thuốc diệt cỏ (herbicides) trong chiến tranh và cũng không tập chú vào việc sử dụng vũ khí có hơi độc (chemical gas weapon) hoặc hơi độc (poison gas), mà tập chú vào việc sử dụng chất độc (use of a poison).  Họ lập luận như thế nầy, tôi xin tạm dịch nguyên văn phần kết luận của văn bản tóm tắt, “Trái với những giả thuyết sai sự thật của tòa Brooklyn, thiệt hại do sự hiện diện của dioxin trong chất Da cam, cũng như các chất độc độc hại (toxin poisons) trong các loại thuốc diệt cỏ khác do bị đơn sản xuất và được dùng trong cuộc chiến Việt Nam, không phải là vô tình (unintened) hoặc song hành (collateral).  Bị đơn biết dioxin là một chất độc.  Họ biết số lượng dioxin trong sản phẩm của họ vượt quá mức an toàn.  Họ biết sản phẩm của họ sẽ được dùng ở Việt Nam.  Và có lẽ quan trọng nhất, họ biết làm thế nào để loại những chất độc nầy ra khỏi sản phẩm của họ nhưng họ không làm chỉ vì tư lợi.  Chính hành động nầy đã khiến nguyên đơn kiện các bị đơn, và chính hành đông nầyđã vi phạm luật pháp quốc tế qua đạo luật ATS [Thiệt hại của Ngoại kiều]. Vì các lý do vừa nêu, và vì công lý đòi hỏi phải bồi thường những nạn nhân cố tình (intended victims) của chiến dịch rãi chất độc nầy tương tự như những người đã điều hành (administered) các chất độc, tòa Kháng án phải lật ngược phán quyết của tòa Brooklyn và cho phép tiến hành vụ khiếu nại (claims) của nguyên đơn,”  hết lời dẫn.

Hỏi: Phía Việt Nam dựa trên cơ sở pháp lý nào để yêu cầu tòa Kháng án Khu vực 2 cứu xét phán quyết của tòa liên bang Brooklyn, thưa KS?

Ðáp: Vụ kháng án của phía Việt Nam dựa trên ba điểm chính như sau.  Thứ nhứt, phía Việt Nam cho rằng tòa Brooklyn đã sai khi bác bỏ khiếu nại của họ về việc vi phạm luật pháp quốc tế với lý do là việc phun thuốc khai quang (defoliants), được biết có chứa chất độc gây độc hại cho con người với số lượng được biết có thể tránh được qua quy trình sản xuất sẳn có và phổ biến, thì không vi phạm thông lệ ngăn cấm việc sử dụng chất độc trong chiến tranh và cũng không vi phạm việc gây thương tích và tàn phá không cần thiết cho mục tiêu quân sự.  Thứ nhì, phía Việt Nam cho rằng tòa Brooklyn đã sai khi bác bỏ khiếu nại của họ vê việc vi phạm luật tiểu bang New York của nguyên đơn với lý do nhà thầu của chính phủ (government contractor defense) mà không đếm xỉa gì đến bằng chứng cho phép kết luận rằng bị đơn biết nhiều hơn chánh phủ về sự nguy hiểm của dioxin hiện diện trong chất Da cam và rằng quy trình sản xuất làm gia tăng chất dioxin thì không được ghi trong bất cứ điều kiện sách (specifications) hay đơn đặt hàng (procurement contract) của chánh phủ gởi cho bị đơn.  Sau cùng, phía Việt Nam cho rằng tòa Brooklyn đã sai khi bác bỏ khiếu nại của họ về việc lên án việc sử dụng chất Dam cam trong cuộc chiến, bồi thường thiệt hại, và tẩy xóa ô nhiễm môi trường với lý do vi phạm chủ quyền Việt Nam mà không đếm xỉa đến bằng chứng hổ trợ cho một phán quyết công bằng và vô tư.

Hỏi: Theo tin tức báo chí trong nước thì trưởng đoàn luật sư của phía Việt Nam là ông Jonathan Moore, khi tham dự Hội nghị quốc tế nạn nhân chất da cam/dioxin được tổ chức ở Hà Nội vào hai ngày 28-29/3/2006, đã cho biết rằng họ đã tìm ra nhiều điểm mới rất thuyết phục để bảo vệ nạn nhân Việt Nam và phía bị đơn đang “đuối về luật lẫn thực tế” nên cố gắng làm cho vấn đề chính trở nên lẫn lộn.  KS có nhận xét gì về lời tuyên bố của luật sư Moore?

Ðáp: Dạ thưa, nếu đó quả thật là lời tuyên bố của luật sư Moore, thì có lẽ ông Moore thiếu thành thật, lừa bịp các nạn nhân Việt Nam (trong đó có những người có trách nhiệm điều hành vụ kiện ở trong nước), hoặc cả hai.  Chẳng hạn như vấn đề vi phạm luật quốc tế, không có một điểm nào mới được ghi trong văn bản tóm tắt nộp ở tòa Kháng án, mà ngược lại, còn bỏ đi nhiều điểm được ghi trong đơn khiếu nại nộp ở tòa Brooklyn, mà điển hình nhất là Quy ước Genève 1925.  Phía Việt Nam không còn cáo buộc vi phạm tội ác chiến tranh (war crimes) và diệt chủng (genocide) mà chỉ cáo buộc việc sử dụng thuốc khai quang trong chiến tranh Việt Nam là vi phạm luật quốc tế về việc sử dụng chất độc, nhưng lại không chứng minh được thuốc khai quang là chất độc; do đó, họ mới “lẫn lộn” thuốc khai quang với dioxin và “lẫn lộn” chánh phủ và quân đội Hoa Kỳ với các công ty hóa chất, ít ra, trên phương diện trách nhiệm.  Về vấn đề vi phạm luật tiểu bang, phía Việt Nam đã chấp nhận dùng các bằng chứng của cựu chiến binh Hoa Kỳ trong các vụ kiện từ thập niên 1980; do đó, chẳng những không có điểm nào mới mà còn gián tiếp “chịu thua” vì tất cả các vụ kiện của cựu chiến binh đều đã bị tòa bác bỏ.

Hỏi: Theo KS, phía Việt Nam có khả năng thắng kiện ở tòa Kháng án không?

Ðáp: Theo nhận định của luật sư Moore, phía Việt Nam sẽ thắng nếu tòa Kháng án có được một không khí công bằng và trung thực; nhưng ông không biết trước được kết quả, vì theo lời ông, một trong ba chánh án được chỉ định cho vụ kháng án là anh họ của Tổng thống Bush.  Theo tôi, đó chỉ là ngôn từ của một luật sư kiện tụng (trial laywer) để quy trách sự thất bại không thể tránh được của ông lên người khác; vì hơn ai hết, ông biết rằng ông không có đủ lý lẽ và bằng chứng để biện minh cho những cáo buộc mà ông và các luật sư cộng sự đã đưa ra.

Trong phiên tranh luận ở tòa Brooklyn ngày 28/2/2005, luật sư phía Việt Nam đã “đuối về luật lẫn thực tế” và không thể “thuyết phục” được Chánh án Weinstein.  Cuối cùng, luật sư Moore đã phải dùng đến “xảo thuật” chánh trị để van xin tòa, mà tôi xin tạm dịch nguyên văn như sau, “Thưa ngài Chánh án, tôi xin kết thúc phần tranh luận của tôi bằng cách phát biểu rằng, trong vụ nầy, nguyên đơn Việt Nam đứng trước tòa chỉ để đòi hỏi công lý mà thôi.  Họ đứng trước tòa ngày hôm nay, cũng như các cựu chiến binh Hoa Kỳ trước đây nhiều năm, để yêu cầu tòa cho họ cái quyền được minh chứng cho thế giới và cho tòa thấy rằng họ là nạn nhân của việc làm sai trái, rằng họ đang thống khổ cùng cực, và rằng họ phải được bồi thường cho những tổn thương đó.  Mục đích của vụ kiện nầy chỉ để vạch trần những hậu quả do hành động của bị đơn gây ra.  Nhiều năm trôi qua và cách xa mảnh đất ấy hàng trăm ngàn dặm, nhiều người Mỹ có thể đã quên những gì đã xảy ra ở Việt Nam.  Nhưng, những người đã từng trải qua và sống trong cái chiến dịch tấn công hóa học nầy vẫn chưa quên, và nhiều thế hệ sinh ra ở Việt Nam ngày nay, hậu duệ và con cái của những người bị tiếp nhiễm, tiếp tục mang trong người nỗi đau do chất Da cam gây ra...  Trước khi dứt lời, tôi xin đại diện cho người Việt Nam và nguyên đơn, khẩn cầu tòa hãy can đảm để làm nên lịch sử và làm sáng tỏ cái nguyên tắc căn bản của nền dân chủ pháp trị mà Chủ tịch Tối cao Pháp viện Marshall đã khẳng định trong vụ kiện giữa Margaret và Madison trước đây, đó là ‘Khi nhân quyền bị xâm phạm thì phải có sửa sai,’”  hết lời dẫn.  Nhưng theo Chánh án Weinstein, đó chỉ là những cáo buộc vô căn cứ (allegations with no proof).