Quan Hệ Chiến Lượ Giữa Hoa Kỳ, Trung Quốc Và Việt Nam 

Bùi Diễm

LTS: Bài thuyết này được trình bày tại buổi Ra Mắt Sách "Sống Còn Với Dân Tộc" của ông Hà Thúc Ký và cuộc Hội Luận "Việt Nam Trong Thế Chiến Lược Giữa Hoa Kỳ Và Trung Cộng Tại Biển Đông" do Tân Đại Việt và Đại Việt Cách Mạng Đảng tổ chức ngày 31 tháng 10 năm 2010 tại Houston, Hoa Kỳ. 

Trong khoảng thời gian mấy năm gần đây, hiểm họa đè nặng trên đầu dân tộc Việt Nam do chủ trương bá quyền của Trung Quốc quả thực đã quá rõ rệt dưới con mắt của người dân, ở trong cũng như ở ngoài nước. Trên thực tế, Trung Quốc hiện đang tìm cách bành trướng ảnh hưởng xuống miền Nam, trực tiếp đe dọa Việt Nam. Hiểm họa này đã được thể hiện dưới đủ mọi hình thức. Từ những luận điệu khiêu khích của một số báo Trung Quốc cho đến những hành động ngang ngược của nhà cầm quyền Bắc Kinh công khai xâm chiếm quần đảo Hoàng Sa và xây cất những cơ sở quân sự tại đây cũng như tại một số đảo thuộc quần đảo Trường Sa. Họ coi tất cả vùng Biển Đông như một ao nhà, ngăn cấm ngư dân Việt Nam không được hành nghề ngay trên lãnh hải của Việt Nam, rồi từ những chủ trương lặng lẽ xâm nhập nội bộ của Việt Nam bằng cách đấu thầu với giá rẻ hầu hết những công trình xây cất hạ từng cơ sở của Việt Nam, đặc biệt là vụ khai thác mỏ bauxite trên miền Cao Nguyên hay thuê đất dài hạn ở nhiều nơi cho đến những âm mưu ngấm ngầm mua chuộc giới lãnh đạo trong hàng ngũ nhà cầm quyền Cộng Sản Việt Nam, tất cả đều là những sự kiện có thật chứ không phải là những lời phỏng đoán về tình hình Việt Nam trong lúc này. 

Bài viết này không nhằm mục địch đi sâu vào những chi tiết của những sự việc vừa được lược kể trên đây mà mọi người đã rõ qua các cơ quan truyền thông. Bài được viết chỉ là để đóng góp một vài ý kiến và nhận định hết sức thô thiển, may ra có thể làm sáng tỏ được một số câu hỏi đang làm thắc mắc rất nhiều người. Thực ra, tất cả chúng ta đều chung một mối lo, không biết rồi đây nhà cầm quyền Cộng Sản Việt Nam (hay nói chung người dân Việt Nam ở trong và ngoài nước) sẽ phải đối phó cách nào với hiểm họa đang đe dọa dất nước . Những câu hỏi này từ lâu vẫn tiềm tàng trong dư luận Việt Nam, nhưng gần đây vừa được khơi lại bởi một vài biến chuyển mới, trong số đó có những chỉ dấu cho thấy chính sách của Hoa Kỳ có vẻ như đã tích cực hơn trước đối với những biến chuyển trong vùng Châu Á, Thái Bình Dương nói chung cũng như đối với tình hình trong vùng Biển Đông và Việt Nam. Những chỉ dấu này, như chúng ta đã rõ, gồm có trước hết lời tuyên bố khá đầy đủ của bà Ngoại Trưởng Hoa Kỳ Hillary Clinton khi bà tới dự buổi họp Diễn Đàn Khu Vực (ARF) của tổ chức Hiệp Hội các nước Đông Nam Á (ASEAN) được triệu tập hồi cuối tháng 7 vừa qua ở Hà nội. Bà nói: “Hoa Kỳ cũng như các quốc gia khác có quyền lợi về tự do hàng hải trên những thủy lộ chung ở Á Châu, tôn trọng luật pháp trên Biển Đông, chia sẻ quyền lợi này không những với các quốc gia thành viên của ASEAN hay các quốc gia tham dự Diễn Đàn Khu Vực mà còn với tất cả những quốc gia khác và cộng đồng quốc tế có nhu cầu hàng hải tại miền biển này”. Bà cũng còn nói thêm là “Hoa Kỳ ủng hộ quốc tế hóa việc giải quyết những tranh chấp về hải đảo và hải phận trong vùng trên cơ sở Công Ước Liên Hiệp Quốc về luật biển và chống lại việc bất cứ một quốc gia tranh chấp nào sử dụng vũ lực mặc dầu Hoa Kỳ hoàn toàn có thái độ trung lập trong vấn đề tranh chấp”. Cũng trong khoảng thời gian có lời tuyên bố trên đây về mặt ngoại giao của bà Hillary Clinton, người ta được thấy về mặt quân sự có cuộc thao diễn giữa hải quân Mỹ và Nam Hàn trên miền Bắc Hải, rồi sau đó sự có mặt hồi đầu tháng 8 của hàng không mẫu hạm nguyên tử George Washington của Mỹ ngoài khơi Đà Nẵng (một số giới chức của chính quyền Hà Nội đã được mời ra thăm chiến hạm khổng lồ này) và của khu trục hạm John McCain cập bến Đà Nẵng để sửa soạn thao diễn với hải quân Việt Nam (tuy mới chỉ ở một quy mô giới hạn trong phạm vi gây tình hữu nghị giữa hai bên) và một số khu trục hạm khác của Mỹ thuộc hạm đội thứ 7 như những khu trục hạm USS Curtis Wilbur, USS Mc Campbell, USS Chung-Hoon. Ngoài ra trong bối cảnh này người ta không thể không ghi nhận chuyến viếng thăm Indonesia của Bộ Trưởng Quốc Phòng Mỹ Robert Gates nhằm mục đich nối lại việc hợp tác quân sự với nước này. Nay lại thêm một số diễn biến mới. Ngày 24 tháng 9 mới đây,Tổng Thống Hoa Kỳ Obama đã đến tham dự và chủ tọa cùng với Việt Nam một hội nghị cấp cao của tổ chức ASEAN tại Nữu Ước (theo thể thức luân phiên Việt Nam đang đóng vai Chủ Tịch của tổ chức này). Tuy hội nghị này không có tính cánh đặc biệt nào nhưng sự có mặt của ông Obama cùng với bản tuyên bố chung của buổi họp trong đó có lời kêu gọi các nước trong vùng Biển Đông nên tìm cách giải quyết những vụ tranh chấp trong hòa bình và tránh việc sử dụng vũ lực, cũng được coi như đẩy mạnh những lời cam kết hồi tháng 7 của bà Hillary Clinton về chiều hướng tích cực mới của chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ. Phản ứng nhanh chóng của Bắc Kinh ngay sau buổi họp trên đây, chỉ trích Hoa Kỳ xen lấn vào việc nội bộ của các nước trong vùng biển Đông cho thấy rằng rồi đây chắc sẽ còn nhiều biến chuyển trong quan hệ giữa hai nước, nhất là khi Hoa Kỳ đã xác nhận tin ông Bộ Trưởng Quốc Phòng Gates tháng 10 này sẽ tới Hà Nội để dự một buổi họp do ASEAN tổ chức với sự có mặt của các Bộ Trưởng Quốc Phòng của 10 nước ASEAN và 8 nước khác thuộc vùng Thái Bình Dương trong đó có Hoa Kỳ và Trung Quốc. Sự hiện diện này của ông Gates dĩ nhiên là một dấu hiệu về sự chuyển hướng dường như đang được hình thành của chính sách ngoại giao của Hoa Kỳ, nay muốn đóng một vai trò lãnh đạo tích cực hơn trước ở Á Châu, đặc biệt là ở miền Biển Đông. 

“Mỹ sắp trở lại Việt Nam” là câu nói trên cửa miệng của một số người lúc này. Với tâm trạng lo lắng và suy luận quá nhanh của nhiều người Việt Nam thì đây cũng không phải là điều mới lạ, nhưng nếu bình tâm phân tích những diễn biến về cả hai mặt ngoại giao và quân sự, như đã được lược kể trên đây, thì dầu Mỹ có trở lại hay không, ai cũng có thể nhìn thấy hoàn cảnh đặc biệt tế nhị của Việt Nam trong hiện tại. Do vị trí địa dư và chiến lược của mình trong vùng biển Đông, Việt Nam bị đặt ngay vào giữa một vùng tranh chấp. Tranh chấp đây không phải chỉ là tranh chấp giữa Việt Nam và Trung Quốc về chủ quyền trên hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa hay về lãnh hải, mà còn là giữa Trung Quốc và nhiều nước khác trong vùng, rồi nay tiếp đến lại thêm vụ tranh chấp về ảnh hưởng và quyền lợi giữa Trung Quốc, một cường quốc đang lên với nhiều tham vọng và Hoa Kỳ, một siêu cường quốc đang muốn có mặt trở lại tại vùng Biển Đông. Chính hoàn cảnh khó khăn này cùng với những thử thách do hoàn cảnh tạo ra đã làm cho dư luận trong nước và ở ngoài nước đặc biệt trở nên sôi nổi. Rất nhiều người đã đưa ra những câu hỏi hay nhận định đủ loại như: “Cả hai nhà nước Cộng Sản Việt Nam và Trung Quốc đều luôn luôn nói tới tình hữu nghị bền chặt giữa hai Đảng và hai Nước, phải chăng chủ trương bá quyền của Trung Quốc chỉ là trong đầu óc tưởng tượng của những người chống nhà nước Cộng Sản Việt Nam?” Về trường hợp những chỉ dấu cho thấy Hoa Kỳ muốn có mặt trở lại ở vùng Biển Đông thì những câu hỏi lại là “Mỹ có thật sự trở lại để giúp Việt Nam không? Việt Nam có thể trông chờ gì ở Mỹ?” hay là “Liệu những tranh chấp về ảnh hưởng và quyền lợi ở Biển Đông có thể đưa đến đụng độ giữa Trung Cộng và Mỹ không?” Còn về nhận định thì người ta được nghe những nhận định như nửa đùa nửa thật nhưng có nhiều tính chất dân gian : “Đi với Tầu thì giữ được Đảng nhưng mất nước” và “Đi với Mỹ thì giữ được nước nhưng mất Đảng” 

Trung Quốc: phát triển trong hòa bình hay tham vọng bá quyền 

Nói về sự trỗi dậy của Trung Quốc trong khoảng thời gian ba thập niên trở lại đây thì không ai phủ nhận được những bước tiến ngoạn mục của nền kinh tế nước này. Kể từ đầu thập niên 80, chủ trương đổi mới của Đặng Tiểu Bình, mở cửa để đón nhận đầu tư ngoại quốc, đã làm thay đổi hoàn toàn bộ mặt của Trung Quốc. Mới chỉ trong khoảng có gần 30 năm, sau những năm đại loạn người dân đói ăn và chết cả hàng triệu người dưới thời cách mạng văn hóa Mao Trạch Đông, Trung Quốc không những đã kéo ra khỏi cảnh nghèo đói 400 triệu người dân mà còn lần lượt vượt qua được những nước lớn về mặt phát triển như Anh, Pháp Đức và cả Nhật Bản để mới gần đây được đứng vào hàng thứ hai trên thế giới sau siêu cường quốc Hoa Kỳ. Hàng hóa do Trung Quốc sản xuất tràn ngập trên thị trường quốc tế (đặc biệt trên thị trường Mỹ, tạo thâm thủng mậu dịch trên dưới hai trăm tỷ mỗi năm cho nước này) và làm cho dự trữ ngoại tệ của Trung Quốc lên tới con số chưa từng thấy gần hai ngàn tỷ dollars. Ở vào thời đại toàn cầu hóa ngày nay mà Trung Quốc nhanh chóng đạt được kết quả này thì quả là môt thành tích không nhỏ trước thềm thế kỷ thứ 21. Nhưng thành tích càng lớn bao nhiêu (đặc biệt đây là trường hợp một nước với dân số hơn một tỷ người) thì lại càng làm cho những nhà ngoại giao, những quan sát viên hay những nhà phân tích ở khắp mọi nơi phải đặt câu hỏi: “Rồi đây Trung Quốc sẽ xử sự thế nào trên chính trường quốc tế?” 

Về câu hỏi then chốt này thì trong chính giới ở các nước Tây phương, người ta thường cho rằng càng phát triển và hội nhập vào cộng đồng thế giới thì Trung Quốc sẽ càng phải xử sự thuận theo quy luật chung của các nước tư bản Tây phương. Có nhiều nhà ngoại giao - như ông Robert Zoellick, trước đây là quyền Ngoại Trưởng Hoa Kỳ và nay là Thống Đốc Ngân Hàng Thế giới - cho rằng Trung Quốc đang trở thành một “cổ phần viên có trách nhiệm” (a responsible stakeholder) trên chính trường quốc tế. Nhưng ngược lại, theo như tác giả Stefan Halper (một chuyên gia có thẩm quyền về Trung Quốc và bang giao quốc tế) đã viết trong cuốn sách The Beijing Consensus vừa mới được xuất bản thì rất nhiều nhà ngoại giao khác –như hai cựu Đại sứ Hoa Kỳ tại Bắc Kinh Winston Lord và James Lilley- lại cho rằng Trung Quốc là một nước to lớn quá và tìm hiểu Trung Quốc ngày nay là theo đuổi một mục đích lúc ẩn lúc hiện (an elusive quest). Bảo rằng Trung Quốc đã gặt hái được nhiều thành quả trên đường phát triển thì đúng nhưng bảo rằng trong nội bộ Trung Quốc còn đầy mâu thuẫn và nền kinh tế còn rất nhiều yếu điểm thì cũng không sai, đồng thời người ta cũng có thể bảo rằng Trung Quốc là một láng giềng tốt nhưng lại là một mối đe dọa về mặt quân sự trong tương lai đối với các nước lân bang. Nói tóm lại , tùy theo cách nhìn và nhận định thì Trung Quốc về mặt đối ngoại có hai bộ mặt mà người viết bài này tạm gọi là Trung Quốc và Trung Cộng. Gọi là Trung Quốc nếu chúng ta dựa vào những lời tuyên bố chính thức của nhà cầm quyền Bắc Kinh: Chủ Tịch Hồ Cẩm Đào vẫn thường hay nói đến một thế giới hài hòa (an harmonious world) hay một xã hội hài hòa (an harmonious society) và sự phát triển của Trung Quốc là phát triển trong hòa bình. Riêng đối với trường hợp của nước bạn đàn em Việt Nam thì đã có “tình hữu nghị bền chặt giữa hai nước và hai đảng” cùng với khẩu hiệu 16 chữ vàng và 4 cái tốt luôn luôn được nhắc tới mổi khi có buổi họp giữa hai bên. Hơn nữa lại còn Quy Ước Ứng Xử được ký kết giữa các nước trong khối ASEAN và Trung Quốc năm 2002 theo đó những nước trong vùng và Trung Quốc cam kết sẽ không dùng võ lực trong những vụ tranh chấp. Còn nếu gọi là Trung Cộng thì người ta phải nghĩ ngay tới chủ trương và hành động xâm lược những hải đảo Hoàng Sa và Trường Sa của Việt Nam, những lời tuyên bố vùng bể Biển Đông thuộc quyền lợi “cốt lõi” của Bắc Kinh, ngang hàng với những vấn đề như Đài Loan, Tây Tạng và Tân Cương. Ngoài ra, người ta cũng không quên được sự kiện ngân sách quốc phòng của Trung Cộng hàng năm tăng lên gấp bội (được ước lượng là từ 105 đến 150 tỷ dollars năm 2008, so với trên dưới 50 tỷ hai ba năm về trước), cũng như việc xây cất căn cứ hải quân lớn Yulin tại đảo Hải Nam và sự có mặt thường xuyên của một lực lượng hải quân khá hùng hậu trong vùng Biển Đông hay thái độ hung hăng của Trung Cộng gần đây đòi Nhật Bản phải xin lỗi trong vụ đụng độ giữa những tầu đánh cá của hai nước gần đảo Senkoku-Điếu Ngư đang trong vòng tranh chấp ở miền Tây Thái Bình Dương. Về cả hai bộ mặt Trung Quốc và Trung Cộng vừa được mô tả trên đây, có lẽ không ai biết rõ hơn là nhà cầm quyền Cộng Sản Hà Nội. Còn đối với tất cả những ai đã đọc qua sử Việt Nam thì Trung Quốc hay Trung Cộng cũng chỉ là một nước Tầu mà dân tộc ta đã phải chịu đựng cả ngàn năm qua hai thời kỳ Bắc thuộc, nay lại nuôi tham vọng đè đầu đè cổ cai trị Việt Nam. 

Hoa Kỳ có thay đổi chính sách đối với Trung Quốc không? 

Nếu đem so sánh những lời tuyên bố của bà Ngoại Trưởng Hillary Clinton hồi cuối tháng 7 ở Hà Nội về vấn đề biển Đông với những lời tuyên bố của bà hồi đầu năm 2009 khi bà tới Bắc Kinh lần đầu tiên với tư cách là Ngoại Trưởng của chính quyền Obama thì ai cũng phải thấy sự khác biệt. Hồi đó, thuận theo chủ trương về mặt ngoại giao của ông Obama “tiếp cận và đối thoại” (engagement and dialogue) bà chỉ nói đến nhu cầu hợp tác giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc trên hai lãnh vực an ninh quốc tế và kinh tế mà không đả động gì đến những vấn đề tế nhị như chính trị hay nhân quyền. Phải chăng vì vậy mà tại buổi họp của Diễn Đàn Khu Vực ở Hà Nội, khi bỗng nhiên nghe thấy bà xác định lập trường của Hoa Kỳ về những vấn để Biển Đông, Ngoại Trưởng Trung Quốc Dương Khiết Trì có cảm tưởng là Trung Quốc bị tấn công bất ngờ? Ông giận dữ phản đối và như để nhần mạnh một cách rõ ràng hơn thái độ phản đối này, ngay sau buổi họp của ASEAN với Tổng Thống Obama ở Nữu Ước ngày 24 tháng 9, Bộ Ngoại Giao Trung Quốc lên tiếng chỉ trích bản thông cáo chung của buổi họp (trong đó có môt vài điều khoản nói lên sự cam kết của Hoa Kỳ đối với ASEAN) cho rằng Hoa Kỳ chủ trương xen lấn vào những việc thuộc Biển Đông. Tình trạng mới này đúng là một trường hợp may mắn đối với những nước nhỏ ven bờ Biển Đông và đặc biệt đối với Việt Nam: đang bị đe dọa bởi một nước quá lớn, quá mạnh thì lại được một siêu cường quốc ghé vai ủng hộ. Sự ủng hộ này có phải là một phản ứng nhất thời hay là một phần của một chiến lược lâu dài của Hoa Kỳ trong tương lai không, chưa ai được rõ, nhưng trong hiện tại, nếu phải đối phó với những đe dọa ngay trước mắt thì ít nhất trên phương diện nguyên tắc Việt Nam và những nước trong vòng tranh chấp với Trung Quốc cũng có thể tin được là Hoa Kỳ sẽ đứng về phía họ, lợi điểm mà họ cần phải nuôi dưỡng. 

Một vài nhận định về chính sách đối ngoại của Mỹ và quan hệ Mỹ-Trung 

Trên đây là nói về trường hợp những nước trong vùng Biển Đông, còn nếu nói đến những nước Á Châu nói chung thì để đối phó với sức mạnh bành trướng của Trung Quốc, không nước nào là nước không trông chờ và mong mỏi Mỹ có mặt thường xuyên trên vùng biển Thái Bình Dương. Tất nhiên không ai ngạc nhiên về sự trông chờ hay mong mỏi này vì chỉ có Mỹ mới có đủ khả năng ngăn chặn ảnh hưởng và tham vọng mỗi ngày một lớn củaTrung Quốc. Nhưng Mỹ có muốn cán đáng trách nhiệm này không và quan hệ Mỹ-Trung lúc này ra sao? 

Nước Mỹ là một siêu cường quốc hùng mạnh có ảnh hưởng bao trùm trên thế giới, đồng thời cũng lại là một nước có truyền thống dân chủ vững chắc. Truyền thống này có những nét đặc thù ảnh hưởng không ít đến sinh hoạt chính trị của mọi ngành, mọi giới trong xã hội. Nhìn từ bên ngoài vào thì tìm hiểu về chính sách đối ngoại của Mỹ không khó. Thể chế dân chủ của Mỹ thật là cởi mở và mọi hoạt động của các tổ chức chính trị và hai đảng lớn là Dân Chủ và Cộng Hòa đều là những hoạt động hoàn toàn công khai. Còn về báo chí của Mỹ thì không ai có thể nói là thiếu tự do được, do đó mà đường lối chính sách của chính phủ Hoa Kỳ thường ngày được mang ra công khai bàn cãi trên mọi cơ quan truyền thông. Nhưng cũng chính vì tính chất dân chủ công khai này mà vấn đề trở nên phức tạp. Sự hình thành của bất kỳ một chính sách nào, đối nội cũng như đối ngoại, đều tùy thuộc vào sự tác động giữa những trung tâm quyền lực mà ba thành phần chính là Tòa Bạch Ốc (Hành Pháp), Quốc Hội (Lập Pháp) và các cơ quan truyền thông (Dư Luận). Trên nguyên tắc thì vấn đề tìm hiểu có vẻ dễ vì chỉ có ba trung tâm quyền lực chính trên đây nhưng trên thực tế thì vấn đề hết sức khó khăn vì ngay trong nội bộ của mỗi trung tâm quyền lực có cả đến hàng chục trung tâm quyền lực nhỏ khác xâu xé lẫn nhau để tranh dành ảnh hưởng. Ngoài ra lại còn dư luận luôn luôn thay đổi do ảnh hưởng của các cơ quan truyền thông, vì vậy mà nếu nói tới chính sách đối ngoại của Mỹ thì phải hỏi ở vào “thời điểm nào?” vì thái độ của hôm nay rất có thể sẽ không còn là thái độ của ngày mai. Trong trận chiến tranh Việt Nam, tháng 8, 1964, Tổng Thống Mỹ Johnson được gần như toàn thể Thượng Viện và Hạ Viện (533 phiếu thuận trong tổng số 535Thượng nghị sĩ và Dân biểu tại Quốc Hội) ủng hộ chính sách giúp Miền Nam Việt Nam chống Cộng Sản (Tonkin Resolution), thế mà chỉ vài ba năm sau, phong trào phản chiến đã soay ngược lại tình thế để rồi Mỹ lần lần kiếm giải pháp ra đi và bỏ rơi Việt Nam. Thực ra chỉ có trong thời gian gần 50 năm chiến tranh lạnh người ta mới được thấy một chính sách đối ngoại liên tục qua các nhiệm kỳ của nhiều Tổng Thống khác nhau, đó là chính sách ngăn chặn Cộng Sản (containment policy) còn về sau này thì nhiều khi người ta đã được thấy chính sách thay đổi một cách tương đối dễ dàng mỗi khi có một chính quyền mới được bầu lên. Tổng Thống George W.Bush chủ trương một hệ thống phòng thủ bằng hỏa tiễn ở Âu Châu và phải tốn rất nhiều công sức để thuyết phục Ba Lan và Tiệp Khắc chấp nhận. Nhưng rồi Tổng Thống Obama mới lên cầm quyền lại bỏ ngay chủ trương của ông Bush và thay thế bằng một chủ trương khác làm cho hai chính phủ Ba Lan và Tiệp Khắc ngỡ ngàng không còn biết xử trí ra sao và làm cho dư luận ở nhiều nơi đặt vấn đề về mức độ “khả tín” của chính sách Hoa Kỳ. Đối với những nước nhỏ như trên đây đã vậy nhưng còn đối với những nước lớn mà tầm quan trọng có thể có ảnh hưởng đến nền hòa bình chung trên thế giới hay an ninh của cả một Châu hay một Vùng thì sao? Và đây chính là câu hỏi mà những năm gần đây các quan sát viên quốc tế thường nêu lên mỗi khi đề cập đến mối quan hệ giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc. 

Ở vào thời đại toàn cầu hóa ngày nay không có nuớc nào, lớn hay nhỏ, có thể sống biệt lập được, nhưng nếu nói đến quan hệ giữa một nước này hay một nước khác thì ai cũng phải nhìn nhận là mối quan hệ Mỹ-Trung, giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc, đặc biệt có ảnh hưởng quyết định đến nhiều nước khác. Tương lai của cả vùng Châu Á, Thái Bình Dương và nói rộng ra nền hòa bình trên thế giới, một phần không nhỏ, sẽ tùy thuộc vào những biến chuyển trong mối quan hệ giữa hai nước này. Một bên là siêu cường quốc Hoa Kỳ, có quyền lợi và ảnh hưởng ở khắp mọi nơi và một bên là Trung Quốc với một dân số hơn 1,3 tỷ người, nay sau ba thập niên liên tục phát triển đã trở thành một cường quốc kinh tế trên đường cạnh tranh với Hoa Kỳ. Đây là một mối quan hệ phức tạp, đa dạng, bao gồm cả mọi mặt, từ chính trị, kinh tế đến chiến lược và ổn định, an ninh. Về chính trị thì rõ ràng là giữa hai nước khó có thể có sự đồng thuận về những vấn đề như tự do, dân chủ, nhân quyền, tự do tôn giáo (như trong trường hợp Pháp Luân Công) nhưng về kinh tế thì trái lại, cả hai bên đều bị đặt vào một hoàn cảnh quyền lợi tròng tréo, Trung Quốc cần có thị trường của Mỹ để xuất cảng hàng hóa và nuôi dưỡng đà phát triển trong khi đó thì Mỹ cũng cần đến Trung Quốc để có môi trường đầu tư, xuất cảng máy móc chế biến và đồng thời để giảm bớt tình trạng thâm thủng mậu dịch bằng cách bán công khố phiếu cho Trung Quốc. Còn về mặt chiến lược và an ninh vùng thì ít nhất trong hiện tại, Trung Quốc cần có ổn định để có thể tiến tới trên đường phát triển và giữ vững tư thế một cường quốc đang lên. Tình trạng này dĩ nhiên luôn luôn thay đổi với thời gian. Trước đây vào thời điểm Trung Quốc còn đang trong giai đoạn đầu của những năm phát triển thì có lẽ Mỹ không cần quan tâm đến mức tăng trưởng về mặt quốc phòng của Trung Quốc, nhưng bây giờ thì lại khác hẳn, nhiều chiến lược gia đã bắt đầu lo ngại về chương trình hiện đại hóa về mặt quân sự của Bắc Kinh, lo rằng chương trình này sẽ cho Bắc Kinh cơ hội để theo đuổi những tham vọng bành trướng. Nói cho đúng thì hai nước vì quyền lợi bắt buộc phải hợp tác với nhau, nhưng lưôn luôn vẫn phải dè chừng lẫn nhau. Ngoài ra nhiều khi mối quan hệ cũng trải qua những thời kỳ mà người ta thường gọi là “nay căng thẳng, mai hòa hoãn”. Căng thẳng thì người ta phải kể đến những khủng hoảng dưới thời chính quyền Clinton (Mỹ ném bom lầm xuống tòa Đại Sứ Trung Quốc ở Belgrade, Nam Tư, Hạm Đội 7 của Mỹ tiến vào eo biển Đài Loan để tìm cách ngăn ngừa đụng độ giữa Trung Cộng và Đài Loan) hay dưới thời chính quyền Bush (mày bay Mỹ phải hạ cánh xuống đảo Hải Nam và quân nhân Mỹ bị tạm giữ). Còn hòa hoãn thì người ta nghĩ đến chuyến viếng thăm của Chủ Tịch Giang Trạch Dân khi ông đến trang trại của ông Bush miền Texas hay chuyến viếng thăm Bắc Kinh của ông Obama và cuộc hội đàm thân mật giữa ông và Chủ Tịch Hồ Cẩm Đào tháng 11 năm 2009. Và một tỷ dụ điển hình gần đây là bầu không khí căng thẳng do những lời tuyên bố của bà Hillary Clinton về Biển Đông và những lời đối đáp chống lại của ông Dương Khiết Trì. Căng thẳng nhưng rồi hòa hoãn lại trở lại ngay sau khi có cuộc viếng thăm Bắc Kinh của hai nhân viên cao cấp tòa Bạch Ốc, ông Larry Summers, Cố Vấn kinh tế của ông Obama và ông Dolidon, người vừa được cử thay thế tướng Jim Jones trong chức vụ Cố Vấn An Ninh Quốc Gia tại tòa Bạch Ốc. Đặc biệt hơn cả về tình trạng hòa hoãn mới này là lời mời của Trung Quốc (nhân dịp hai Bộ Trưởng Quốc Phòng Trung Quốc và Hoa Kỳ gặp nhau ngày 11 tháng 10 mới đây ở Hà Nội tại một hội nghị cấp cao do ASEAN tổ chức) mời ông Gates viếng thăm Bắc Kinh đầu năm tới để nối lại mối quan hệ quốc phòng giữa hai nước bị đình hoãn từ ngày đầu năm vì Hoa Kỳ bán khí giới cho Đài Loan. Nói tóm lại, hợp tác hay canh chừng lẫn nhau, căng thẳng hay hòa hoãn, nóng hay lạnh, và ngay cả đến xác suất một sự đụng độ lớn có thể xẩy ra không, quan hệ Mỹ-Trung sẽ còn dành cho những người theo dõi tình hình nhiều biến chuyển trong tương lai. Tất nhiên, do vị trí địa dư và hoàn cảnh đất nước đang bị đe dọa, số phận của Việt Nam sẽ không thoát khỏi ảnh hưởng của những biến chuyển này. 

Việt Nam đi với Tầu hay với Mỹ thì bảo vệ được chủ quyền? 

Kể từ những ngày nhà cầm quyền Cộng Sản Việt Nam 10 năm trước đây ký kết với Trung Cộng một số hiệp ước về biên giới trên bộ và lãnh hải trong vịnh Bắc Bộ, trên thực tế Việt Nam đã mất đất, mất biển. Chủ quyền trên quần đảo Hoàng Sa cũng rõ ràng đã mất và Nhà Nước không những không bảo vệ được những ngư dân lương thiện hành nghề ngay tại những vùng biển thuộc lãnh hải Việt Nam mà còn đàn áp cả những cuộc biểu tình của các anh chị em sinh viên yêu nước chống Trung Cộng. Ngoài ra nếu có thái độ chống đối thì chỉ là qua một vài lời phản kháng ngoại giao có tính cách chiếu lệ. Tình trạng này cho thấy Hà Nội quá khiếp nhược trước áp lực của nước bạn đàn anh và chính trong lúc dư luận đang băn khoăn không hiểu với cái đà này thì đất nước sẽ đi về đâu mà người ta được nghe những lời tuyên bố hứa hẹn dễ nghe của bà Hillary Clinton. Và có lẽ cũng từ đó mà có những câu hỏi “đi với Tầu hay đi với Mỹ?” 

Đi với Tầu thì Đảng Cộng Sản Việt Nam đã chủ trương chính sách này từ Hội Nghị Thành Đô năm 1990 giữa giới lãnh đạo của hai nước. Hồi đó, do nhu cầu của tình thế trong khi Liên Bang Sô Viết và khối các nước Đông Âu đang trên đường sụp đổ, hai bên đã bảo nhau nuốt những lời lẽ đắng cây coi nhau như thù địch của thời kỳ chiến tranh biên giới năm 1979 để ngồi lại gần nhau. Từ ngày ấy cho đến nay đã 20 năm, tình trạng này vẫn còn tồn tại bằng những khẩu hiệu bề ngoài như như 16 chữ vàng hay 4 cái tốt. Tồn tại ở đây tuy nhiên chỉ là trên nguyên tắc mà thôi, vả lại trên thực tế thì chế độ Hà Nội cũng không còn đường nào khác. Một mặt vì ý thức hệ, một mặt khác vì lý do thực tiễn, mô thức “cởi mở” về kinh tế nhưng “ siết chặt” về chính trị của nước bạn đàn anh là một mô thức hợp với giai cấp lãnh đạo Cộng Sản Việt Nam nhất để bảo vệ đặc quyền đặc lợi của họ. Hiện tại đã vậy, nhưng rồi đây tương lai sẽ ra sao? Để trả lời câu hỏi này, có lẽ không mấy người Việt Nam có thể lạc quan nghĩ rằng chủ quyền của đất nước sẽ được bảo vệ về lâu về dài khi phải chứng kiến gần đây, năm này qua năm khác, chủ trương “gậm nhấm”, tìm cách đồng hóa Việt Nam dưới mọi hình thức của Trung Cộng. Lúc đó nếu còn Đảng thì Đảng sẽ chỉ còn là một cái đuôi vẫy theo cái đầu ở Bắc Kinh. Đi với Tầu theo kiểu này thì chắc sẽ không khá được, chủ quyền của đất nước sẽ mất dần và Đảng cũng sẽ chỉ là một đám người phục vụ ngoại bang. Đây là một viễn tượng bi đát, vô cùng khó khăn cho bất kỳ ai còn nghĩ đến sự trường tồn của dân tộc, và trong hoàn cảnh ấy, ai là người không nghĩ đến giải pháp đi với Mỹ, nhất là trong khi Mỹ lại công khai nói rõ ý muốn đóng một vai lãnh đạo tích cực hơn trước ở Á Châu và Biển Đông? 

Nhưng đi với Mỹ có được không? Đi với Mỹ để cứu nước và để có cơ hội loại bỏ đảng Cộng Sản thì ai mà không muốn, nhưng … vấn đề không đơn giản. Trước hết nếu khách quan nhìn vào đối tượng Mỹ thì ai cũng phải nhìn nhận Hoa Kỳ là một nước vừa giầu vừa mạnh, hơn nữa rõ ràng Hoa Kỳ không có tham vọng đất đai ở Việt Nam, ngoài ra giá trị cổ truyền cao đẹp của Mỹ lúc nào cũng là tự do, dân chủ và nhân quyền, nếu không nhờ Mỹ thì nhờ ai? Do đó trông chờ vào Mỹ là điều hợp lý và tranh thủ được sự ủng hộ của Mỹ không những là điều nên làm mà còn là điều cần làm. Nhưng vấn đề được đặt ra ở đây là tìm được câu trả lời cho câu hỏi: người Việt Nam có thể trông chờ được vào người Mỹ tới mức nào? Phạm vi nhỏ hẹp của bài viết này không cho phép chúng ta trở lại những lỗi lầm hay mâu thuẫn của Hoa Kỳ trong trận chiến tranh Việt Nam đưa đến thảm trạng mà hậu quả còn kéo dài cho đến ngày nay cho cả hai dân tộc. Tuy nhiên, một vài nhận xét về nền dân chủ thông thoáng nhưng bất trắc của Hoa Kỳ cùng với những biến chuyển trên thế giới những năm gần đây cũng có thể cho thấy là dầu cho Hoa Kỳ thành thực có thiện chí muốn giúp một nước nào đó thì sự giúp đỡ cũng bị giới hạn nhiều. Bị ràng buộc bởi những nhu cầu chính trị nội bộ và sự suy sụp của nền kinh tế như hiện nay hay bị vướng mắc bên ngoài bởi hai cuộc chiến Irak và Afghanistan, Hoa Kỳ thường gặp khó khăn theo đuổi đến nơi đến chốn chính sách của mình. Nói như vậy không có nghĩa là Mỹ đã mất hết ảnh hưởng trên chính trường quốc tế, nhưng nếu Việt Nam muốn trông chờ vào Mỹ về một phương diện nào đó thì cũng nên thận trọng tìm hiểu những giới hạn mà thực tế không cho phép bất kỳ một chính quyền nào của Mỹ, dầu là Cộng Hòa hay Dân Chủ, vượt ra khỏi được. Còn xa hơn nữa, nếu muốn tìm một thế liên minh chiến lược với Mỹ thì vấn đề lại thêm nhiều phần phức tạp. Vận động quốc tế, dựa vào ảnh hưởng của Mỹ để cùng với những nước trong Hiệp Hội các nước Đông Nam Á (ASEAN) chế ngự đà bành trướng của Trung Cộng tại Biển Đông thì bắt buộc phải là hướng đi trước mắt cho Việt Nam nhưng nếu liên minh chiến lược có nghĩa là trong tương lai Việt Nam sẽ phải trở thành “tiền đồn” cho một thế lực này chống thế lực khác thì kinh nghiệm của trận chiến tranh Việt Nam cho thấy đó là điều phải tránh. Hơn thế nữa, nói đến liên minh thì cũng không nên quên là ngược dòng lịch sử, nhìn lại những trường hợp như Hưng Đạo Vương đời Trần chống quân Nguyên, Bình Định Vương đời Lê chống quân Minh, và Vua Quang Trung chống quân nhà Thanh thì vào những thời ấy chỉ có dân tộc Việt Nam đơn thương độc mã dưới sự lãnh đạo của những anh hùng dân tộc chống ngoại xâm chứ có trông chờ được vào liên minh nào đâu? 

Hoàn cảnh khó khăn hiện tại của đất nước 

Bài toán khó khăn của đất nước trong lúc này là chế độ độc tài đảng trị của những người Cộng Sản. Đất nước bị đe dọa bởi chính nước bạn đàn anh của họ. Có lẽ trong hàng ngũ lãnh đạo của họ cũng có người nhìn thấy hiểm họa và mong chờ người Mỹ nhưng đảng của họ há miệng mắc quai nên không làm thế nào hơn được là phản kháng cho có lệ, còn về tương lai của dân tộc thì đành phó thác cho thời vận. Buông trôi thì viễn tượng bị đồng hóa lâu dần cũng trở thành hiện thực, còn nếu phải đối phó với xâm lăng trực tiếp thì lấy gì mà chống chọi lại được với lực lượng uy hiếp của Trung Cộng nay đã được hiện đại hóa? Hai việc phải làm là vận động quốc tế và trở về với dân tộc để có thế đứng vững chắc thì họ không làm hay không dám làm, trong khi đó thì lại đàn áp dân chủ và tôn giáo để tự đặt mình vào hoàn cảnh bị tách rời ra khỏi dân tộc, thành thử ra nếu trong hiện tại nói về hoàn cảnh khó khăn của đất nước thì hoàn cảnh đó thực sự bắt nguồn từ chế độ Cộng Sản độc tài đang ngự trị trên đầu dân tộc Việt Nam. Chừng nào còn chế độ này thì người dân Việt Nam không có cơ hội đóng góp để bảo vệ chủ quyền đất nước. Người dân Việt Nam chỉ một lòng một dạ, hăng hái đứng dậy để chống ngoại xâm (như đã từng làm trong lịch sử) nếu cảm thấy được là chống ngoại xâm có nghĩa là sẽ được sống dưới một chế độ thực sự dân chủ mang lại tự do và công bằng xã hội cho mọi người. 

Trên đây là nói về trường hợp người dân sống ở trong nước, nhưng còn trường hợp hơn 3 triệu người dân Việt Nam hay gốc Việt Nam sống ở nước ngoài thì sao? Nếu gặp phải giả thuyết Việt Nam bị Trung Cộng trực tiếp tấn công và kêu gọi “toàn dân kháng chiến” thì sao? Về trường hợp giả thuyết này (mà xác suất có lẽ ít hơn là trường hợp lâu dần bị đồng hóa) có người đã lên tiếng cho rằng phải chống kẻ thù chung truớc đã. Viết đến đây, người viết bài này không khỏi nghĩ ngay đến trường hợp của đất nước khi toàn thể dân tộc muốn đứng lên để tranh đấu giành lại độc lập từ tay người Pháp năm 1945. Tất cả những người yêu nước, tất cả những đảng phái quốc gia đều một lòng chống Pháp nhưng chính quyền lúc ấy nằm trong tay đảng Cộng Sản và đánh Tây thì phải sắp hàng đứng sau đảng Cộng Sản. Thử hỏi, trong giai đoạn ấy, từ đảng Xã Hội và Dân Chủ (gần với đảng Cộng Sản) cho đến những đảng phái quốc gia như Việt Nam Quốc Dân Đảng, Đại Việt Quốc Dân Đảng và tất cả những tổ chức khác ở ngoài Bắc và trong Nam, có tổ chức nào thoát khỏi được bàn tay sắt của những người Cộng Sản khi họ chủ trương tận diệt những nhóm khác với họ không? Hết thời chống Pháp lại đến thời chống Mỹ, thử hỏi Mặt Trận Giải Phóng và Chính Phủ Lâm Thời Miền Nam sống được bao lâu sau 1975? 

Ở vào thời đại toàn cầu hóa ngày nay, dư luận của cộng đồng các nước trên thế giới có một ảnh hưởng vô cùng to lớn. Cho đến nay, trên đường phát triển Trung Quốc đã tỏ ra hết sức lo lắng bảo vệ thanh danh của mình trên chính trường quốc tế và luôn luôn nhắc lại những lời tuyên bố chống chủ trương bá quyền. Nếu Trung Quốc công khai xâm lấn Việt Nam thì hành động này chắc chắn sẽ bị dư luận ở khắp mọi nơi lên án. Lúc đó cộng đồng người Việt ở nước ngoài, nếu không được cơ hội cầm súng chống ngoại xâm, thì cũng sẽ được cơ hội giúp vào việc vận động quốc tế, góp một phần không nhỏ vào công cuộc cứu nước. 

Kết luận 

Bài viết đã dài, quyền lợi dân tộc là vấn đề trọng đại. Người viết bài này không có cao vọng đưa ra đề nghị này hay đề nghị khác mà chỉ làm công việc đưa ra một số nhận định về những việc đã xẩy ra, mong rằng sẽ làm sáng tỏ được một số vấn đề đang là mối quan tâm của tất cả những người ở trong và ngoài nước, nghĩ tới sự trường tồn của dân tộc, đang tranh đấu nhằm giải thể chế độ Cộng Sản để toàn dân xây dựng một nước Việt Nam thực sự dân chủ, tôn trọng nhân quyền và công bằng xã hội, sống yên lành với các nước lân bang. 

Bùi Diễm - Hoa Thịnh Đốn, ngày 12 tháng 10, 2010