Quyền biện hộ

Đỗ Thái Nhiên


Căn cứ vào hiến pháp 1992 của CSVN, nhà cầm quyền Hà Nội vẫn thường xuyên đề cao nguyên tắc “mọi người đều được hưởng quyền bình đẳng trước luật pháp”. Đó là CS nói. Câu hỏi được đặt ra là CS đã làm gì để “quyền bình đẳng trước luật pháp” được thực sự đi vào đời sống xã hội?

Sau đây là câu trả lời:

Ngày 29/06/06, nhà cầm quyền CSVN đã ban hành đạo luật số 65/QH11. Luật này được gọi là Luật Luật Sư. Bây giờ chúng ta hãy ghi nhận ba điều luật chủ yếu của luật 65/QH11:

Điều 10 xác định luật sư phải là “công dân Việt Nam, trung thành với tổ quốc, tuân thủ hiến pháp và pháp luật”. Đừng quên rằng: đối với CSVN, tổ quốc có nghĩa là tổ quốc xã hội chủ nghĩa. Hiến pháp được CSVN nhắc tới bao giờ cũng hàm ý quyền toàn trị dành cho CS nói ở điều 4 hiến pháp. Tóm lại, điều 10 luật 65/QH11 buộc người luật sư phải nằm dưới quyền lãnh đạo của đảng, trung thành với đảng CS.

- Điều 3 quy định: Bộ Trưởng Bộ Tư Pháp CS có nhiệm vụ thiết lập chương trình khung trong việc đào tạo hành nghề luật sư. Sau đó điều 17 viết thêm: Bộ Trưởng Tư Pháp là giới chức có thẩm quyền cấp phát chứng chỉ hành nghề luật sư. Như vậy, điều 10 và 17 cho thấy muốn hành nghề luật sư, ứng viên phải sống dưới trướng của Bộ Tư Pháp CS. Bộ cho sống thì được sống. Bộ bảo chết thì phải chết.

- Mặc dầu điều 10 và 17 đã giao nạp sinh mệnh nghề nghiệp của người luật sư cho Bộ Tư Pháp, điều 6 luật 65/QH11 còn nhấn mạnh thêm: “Quản lý hành nghề luật sư được thực hiện theo nguyên tắc kết hợp quản lý nhà nước với phát huy vai trò tự quản của tổ chức xã hội – nghề nghiệp của luật sư”. Kiểu hành văn của điều 6 tuy có phần bí hiểm nhưng vẫn đủ để cho người dân hiểu rằng: nghề luật sư dưới chế độ CS do nhà nước quản lý trực tiếp và chặt chẽ.

Không còn nghi ngờ gì nữa, CSVN đã buộc người luật sư phải sống trong cảnh “cá chậu chim lồng”. Nhóm chữ “độc lập nghề nghiệp” đối với luật sư Việt Nam là vô cùng xa lạ. Tại Việt Nam Cộng Hòa trước kia cũng như tại các quốc gia tiên tiến ngày nay, thủ tục gia nhập Luật Sư Đoàn, công tác duy trì và phát triển đạo đức cùng khả năng nghề nghiệp của luật sư đều là những vấn đề thuộc thẩm quyền tuyệt đối tự trị của Luật Sư Đoàn. Có như vậy tính chất độc lập của nghề luật sư mới được tôn trọng thích nghi. Guồng máy công lý của thể chế dân chủ đòi hỏi tòa án bao giờ cũng phải được vận hành nhờ vào tính phối hợp nhưng hoàn toàn độc lập của ba loại quyền hành. Đó là: quyền công tố, quyền biện hộ và quyền xử án. Quyền công tố thuộc hành pháp, do dân bầu. Quyền xử án thuộc tối cao pháp viện, do dân bầu. Quyền biện hộ là dân quyền hàng đầu do hiến pháp và luât pháp dân chủ xác định. Quyền biện hộ là quyền chuyên biệt của nghề luật sư. Lời biện hộ của luật sư chỉ là những đồng tiền giả nếu tính độc lập của vai trò luật sư không được tôn trọng. Quyền biện hộ chính là quyền đứng bên cạnh người dân, cùng với người dân bảo vệ nguyên tắc: “Mọi người đều có quyền bình đẳng trước pháp luật”. Bình đẳng ở đây là bình đẳng giữa công dân với công dân, giữa tập thể tư và tập thể công, giữa cá nhân công dân và nhà cầm quyền. Nếu tính độc lập của nghề luật sư tại Việt Nam ngày nay được tôn trọng, nếu luật sư không bị sống dưới quyền giám thị của Bộ Tư Pháp thì luật sư là vị phụ tá đắc lực của người dân. Luật sư sẽ giúp người dân khiếu tố viên chức CS cướp tài sản của nhân dân, khiếu tố đảng viên CS tham ô nhũng lạm, khiếu tố công an lạm quyền, khiếu tố đảng CSVN chà đạp quyền tự do sinh hoạt tôn giáo của người dân... Vì lo sợ các loại khiếu tố nói trên, đảng CSVN đã bịt miệng luật sư bằng luật số 65/QH11.

Tuy nhiên như chúng ta đã biết ngày 07/11/06, Việt Nam đã được chính thức thâu nhận là hội viên thứ 150 của tổ chức Thương Mãi Thế Giới (WTO). Vào WTO, CSVN không thể không thực sự tôn trọng luật chơi của kinh tế thị trường. Nội dung cốt lõi của kinh tế thị trường là tự do cạnh tranh. Tự do cạnh tranh và tranh chấp quyền lợi giữa các đơn vị kinh doanh là hai mặt của một bàn tay. Giải quyết tranh chấp kinh tế thương mãi chính là thẩm quyền chuyên biệt của tòa án. Nói cách khác, tòa án là cơ quan có nhiệm vụ điều hợp kinh tế thị trường vận hành trong công bằng và ổn định. Vắng bóng tòa án, kinh tế thị trường lập tức lùi về chế độ tư bản rừng rú, xã hội sẽ rối loạn. Muốn giải trừ tận gốc tệ nạn tư bản rừng rú, tòa án của kinh tế thị trường phải đứng vững như kiềng ba chân. Ba chân ở đây là quyền công tố, quyền xử án và quyền biện hộ. Ba quyền này vừa độc lập nghiêm khắc, vừa hợp tác chân thành. Nói một cách cụ thể, nhờ vào hoạt động kinh tế thị trường, người luật sư Việt Nam trong một tương lai rất gần sẽ giành lại quyền độc lập của ngành biện hộ. Luật luật sư số 65/QH11 sẽ bị lịch sử đào thải.

Kinh tế thị trường dẫn tới phong trào công nhân Việt Nam đình công, dẫn tới sự ra đời của Công Đoàn Độc Lập Việt Nam.

Kinh tế thị trường buộc CSVN phải nhìn nhận sự cần thiết của nghề luật sư. Luật sư không độc lập sẽ tiến lên luật sư độc lập.

Câu chuyện công nhân đình công và nhu cầu độc lập của quyền biện hộ đã giúp cho người dân Việt Nam hiểu rõ: bằng cách nào kinh tế tự do đang từng bước cưỡng bách chế độ độc tài phải đầu hàng thể chế dân chủ.